Kemal Tahir Yol Ayrımı Kitabını konuştuk

Kemal Tahir'in ustalıkla işlediği "Esir Şehir Üçlemesi"nin muhteşem finali Yol Ayrımı (1971), Cumhuriyet'in erken dönem fırtınalarını adeta bir ayna gibi yansıtan, tarihle edebiyatı ustalıkla harmanlayan bir başyapıt. Yazarın keskin gözlemleri ve toplumsal eleştirileriyle dolu bu roman, Milli Mücadele'nin zaferinden sonraki karmaşık yılları, bireysel trajediler üzerinden Türkiye'nin ruhunu sorguluyor.

Yol Ayrımı
Kemal Tahir, 1971 (Esir Şehir Üçlemesi'nin 3. Kitabı)

Serinin ilk durağı Esir Şehrin İnsanları'nda, idealist Kamil Bey'in Milli Mücadele'ye gönül vermesini, gizli yardımlarını ve işgal altındaki İstanbul'un baskısıyla tutuklanışını nefes kesen bir gerilimle izlerken; Esir Şehrin Mahpusu'nda hapishane duvarları ardında geçen çileli günlerini, ruhsal dönüşümünü ve vatan sevgisini derinlemesine işliyor. Yol Ayrımı ise bu epik zincirin zirvesi olarak, 1930 yılına, yani Cumhuriyet'in kuruluşundan yedi yıl sonrasına sıçrıyor. Artık spot ışıkları, önceki kitaplardaki çocuk kahramanlar Murat ve Kadir'e dönüyor; Kamil Bey gölgede kalırken, yeni neslin idealleri ve hayal kırıklıkları ön plana çıkıyor.

Roman, Türkiye Cumhuriyeti'nin en çalkantılı siyasi olaylarından birine, Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kısa ömürlü serüvenine odaklanıyor. Fırka'nın kuruluş heyecanıyla başlayan hikâye, bu girişimin genç Cumhuriyet üzerindeki şok dalgalarını, muhalefetin doğuşunu ve hızlı dağılışını ustalıkla betimliyor. Kemal Tahir, İstanbul'un kozmopolit sokaklarında –Galata'dan Beyoğlu'na, kahvehanelerden konaklara uzanan– capcanlı günlük hayatı; Ankara'daki entrikalarla dolu politik arenayı ise keskin bir gerçekçilikle resmediyor. Dönemin gazeteleri, telgraflar ve fısıltılarla örülü atmosfer, okuyucuyu adeta o yıllara ışınlıyor.

Yazarın imzası niteliğindeki üslubu burada da parlıyor: Bazen romancılığı bir kenara bırakıp, Türkiye toplumunun anatomisini doğrudan teşrih masasına yatırıyor. Kemal Tahir'in kişisel görüşleri –laiklik tartışmaları, Batılılaşma sancıları, elit-tabaka çatışması– metnin damarlarında akarken, okuyucuyu düşündürmekten alıkoymuyor. Üstelik serinin sevilen figürleri unutulmuyor: Kamil Bey'in olgunlaşmış hali, Ramiz Efendi'nin bilge mizahı, Binbaşı Arif Bey'in vatanperverliği, Nermin ve Ayşe'nin kadınlık dramları... Hepsi, zamanın akışında akıbetlerini yaşayarak dönüyor sahnede. Bu karakterler üzerinden Tahir, bireysel kaderleri toplumsal dönüşümlerle iç içe geçirerek, Cumhuriyet'in "yol ayrımı"ndaki ikilemlerini çarpıcı biçimde ortaya koyuyor.

1971'de yayımlanan bu eser, Kemal Tahir'in tarihî roman geleneğini zirveye taşıyan bir dönüm noktası. Milli Mücadele'nin romantizminden Cumhuriyet'in pragmatizmine geçişi sorgulayan, bugün bile güncel tartışmalara ışık tutan bir klasik. Edebiyat ve tarih severlerin, üçlemeyi taçlandırmak için raflarına eklemesi gereken bir mücevher!